Sự cần thiết, mục tiêu, nội dung và dự kiến kết quả nghiên cứu xây dựng quy trình thâm canh điều ở Bình Phước

12:34,28-06-2022 | Tác giả: Tiến sỹ Trần Quốc Hoàn - Phó Giám đốc Sở KHCN Bình Phước
Xem với cỡ chữ | Từ viết tắt

Ban Biên tập Cổng TTĐT Sở KHCN trân trọng giới thiệu bài viết của TS.Trần Quốc Hoàn - PGĐ. Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bình Phước về sự cần thiết, mục tiêu, nội dung và dự kiến kết quả nghiên cứu xây dựng quy trình thâm canh điều ở Bình Phước:


1. Sự cần thiết xây dựng quy trình thâm canh Điều

Bình Phước có tổng diện tích và sản lượng Điều chiến khoảng 50 % tổng diện tích và tổng sản lượng Điều của cả nước. Theo đó, Bình Phước được xem là “thủ phủ” Điều của Việt Nam. Theo Niên giám thống kê tỉnh Bình Phước năm 2019, thì tổng diện tích cây Điều 137.373 ha (chiếm 19,98 % tổng diện tích tự nhiên toàn tỉnh), trong đó diện tích thu hoạch là 133.960 ha, phân bố trên 11 huyện thị trên địa bàn tỉnh và tổng sản lượng đạt 140.525 tấn với năng suất bình quân trên diện tích thu hoạch là 1,05 tấn/ha. Những năm qua, tổng giá trị sản xuất ngành Điều có tỷ trọng kinh tế chiếm khoảng 25 % cơ cấu kinh tế của ngành nông nghiệp (tương đương với khoảng 5,8 % cơ cấu kinh tế của tỉnh). Như vậy, ngành Điều đã chiếm một vị trí quan trọng trong nền kinh tế của tỉnh. Nhưng, với tổng diện tích sản xuất chiếm gần 20 % diện tích tự nhiên của tỉnh mà tỷ trọng kinh tế chỉ chiếm gần 6 % cơ cấu kinh tế của tỉnh thì chứng tỏ tiềm năng sản xuất của ngành Điều đã và đang khai thác ở mức rất khiêm tốn.

Để phát huy mạnh mẽ tiềm năng sản xuất của ngành Điều thì Tỉnh ủy, UBND tỉnh Bình Phước đã ban hành những chủ trương, chính sách, chương trình, kế hoạch để phát triển ngành Điều giai đoạn 2020 - 2025 và tầm nhìn đến năm 2030. Trong đó có những mục tiêu cụ thể, như: (1) Xây dựng các mô hình sản xuất Điều sạch hỗ trợ cho các hợp tác xã. (2) Áp dụng kỹ thuật để đạt năng suất bình quân 2,5 tấn/ha (gấp hơn hai lần so với năng suất bình quân hiện nay). (3) Có 50 % diện tích được sản xuất theo đúng quy trình kỹ thuật. (4) Phát triển ngành Điều theo hướng nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường tiêu thụ. (5) Quy hoạch được vùng Điều nguyên liệu chuyên canh bền vững gắn với truy xuất được nguồn gốc sản phẩm Điều. (5) Lai tạo giống Điều mới có năng suất, chất lượng cao phù hợp với điều kiện tự nhiên của Bình Phước. (6) Chuyển đổi số ngành Điều.

Để đạt được những mục tiêu nêu trên, thì tỉnh cũng đã chỉ đạo các sở, ngành, địa phương triển khai những nội dung về: Áp dụng các biện pháp kỹ thuật thâm canh để đưa năng suất Điều bình quân lên 2,5 tấn/ha; hình thành các mô hình sản xuất Điều đạt quy chuẩn kỹ thuật để trình diễn về năng suất, chất lượng cao; quy hoạch, phát triển vùng nguyên liệu Điều; nghiên cứu, ứng dụng lai tạo giống Điều mới phù hợp với điều kiện tự nhiên của tỉnh; nghiên cứu, ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu và chuyển đổi số ngành Điều.

Muốn thực hiện được những nội dung đó có hiệu quả và phù hợp với điều kiện của địa phương thì phải nghiên cứu từ những mô hình sản xuất trong thực tiễn mà đặc biệt là những mô hình có năng suất cao và bền vững về: Điều kiện tự nhiên (thổ nhưỡng, khí hậu, địa hình, thủy văn, nhiệt độ ...); cấu trúc mô hình (giống, thuần loài, hỗn giao, mật độ, năm trồng, nông lâm kết hợp ...); vị trí địa lý, quy mô, phân bố, năng suất, sản lượng, sâu bệnh hại, mức độ đầu tư; phương thức canh tác, kỹ thuật canh tác, mức độ thâm canh, công nghệ áp dụng; tổ chức sản xuất, sản phẩm, thị trường; hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường vv...

Trên phạm vi toàn tỉnh thì đây là một cơ sở dữ liệu rất lớn với nội dung phong phú, cần phải được số hóa mới đáp ứng được nhu cầu nghiên cứu và quản lý. Mặt khác, khi có dữ liệu số hóa với thông tin phong phú, dung lượng lớn thì phải được khai thác bằng những phần mềm chuyên dụng với khả năng tự động hóa cao, mới có thể khai thác hết thông tin và từ đó lựa chọn ra những mô hình năng suất cao để làm cơ sở cho việc xây dựng quy trình thâm canh Điều. Toàn bộ việc số hóa cơ sở dữ liệu lớn và phát triển phần mềm chuyên dụng này được xem là chuyển đổi số. Bên cạnh đó, Bình Phước là điểm sáng về ứng dụng công nghệ thông tin, có những chuyển biến mạnh mẽ về xây dựng chính quyền điện tử và đang từng bước xây dựng chính quyền số, kinh tế số, xã hội số trong thời kỳ cách mạng công nghiệp lần thứ 4.

Từ những nội dung nêu trên cho thấy việc Nghiên cứu xây dựng quy trình kỹ thuật thâm canh Điều năng suất cao ở Bình Phước” là rất cần thiết, đặc biệt là theo đúng chủ trương của Tỉnh ủy tại Kế hoạch số 01-KH/BCN76 ngày 22/01/2021, Nghị quyết số 04-NQ/TU ngày 18/5/2021, Chương trình hành động số 17 – CTr/TU ngày 30/9/2021 và của UBND tỉnh tại Kế hoạch số 34/KH-UBND ngày 01/02/2021.




Đoàn kiểm tra tình hình sử dụng chỉ dẫn địa lý "Hạt điều Bình Phước" khảo sát tại vườn điều do HTX Hạt điều đỏ, huyện Phú Riềng canh tác.
 
2. Mục tiêu và nôi dung nghiên cứu

Nghiên cứu xây dựng quy trình kỹ thuật thâm canh Điều năng suất cao ở Bình Phước có những mục tiêu cụ thể, gồm: Xây dựng được tiêu chí, chỉ tiêu phân loại mô hình sản xuất Điều.  Phân loại được mô hình sản xuất Điều. Lựa chọn được những mô hình sản xuất Điều năng suất cao. Xây dựng được những quy trình kỹ thuật thâm canh Điều năng suất cao. Phát triển được phần mềm thâm canh Điều năng suất cao ở Bình Phước.
Trên phạm vi toàn tỉnh, Nghiên cứu xây dựng quy trình kỹ thuật thâm canh Điều năng suất cao ở Bình Phước có những nội dung nghiên cứu, như: Xây dựng bộ tiêu chí, chỉ tiêu phân loại mô hình sản xuất Điều. Phân loại mô hình sản xuất Điều. Lựa chọn những mô hình sản xuất Điều năng suất cao. Xây dựng những quy trình kỹ thuật thâm canh Điều năng suất cao. Phát triển phần mềm thâm canh Điều năng suất cao ở Bình Phước.
 
3. Dự kiến kết quả, khả năng áp dụng và hiệu quả mang lại

Thực hiện Nghiên cứu xây dựng quy trình kỹ thuật thâm canh Điều năng suất cao ở Bình Phước dự kiến có những kết quả, như: Bộ tiêu chí, chỉ tiêu phân loại mô hình sản xuất Điều. Danh mục phân loại mô hình sản xuất Điều. Bảng mô tả những mô hình sản xuất Điều.  Danh mục mô hình Điều năng suất cao. Những quy trình kỹ thuật thâm canh Điều năng suất cao. Phần mềm thâm canh Điều năng suất cao ở Bình Phước. Tài liệu tập huấn, hướng dẫn sử dụng phần mềm.
Nghiên cứu xuất phát từ thực tế về quy trình kỹ thuật thâm canh Điều năng suất cao trên địa bàn toàn tỉnh, nên có dung lượng lớn, phong phú về thông tin. Bên cạnh đó, sản phẩm còn có phần mềm thâm canh Điều năng suất cao ở Bình Phước (cả dạng online, dạng offline) với nhiều tính năng hữu ích hiện đại, trực quan. Do đó, khả năng và địa chỉ áp dụng kết quả nghiên cứu không những khả thi mà còn rộng rãi, cụ thể như sau:
- Về khả năng áp dụng: (1) Với đối tượng nghiên cứu là những mô hình sản xuất Điều, là kỹ thuật thâm canh và phương thức tổ chức sản xuất Điều cho năng suất cao, sản phẩm sạch, hiệu quả trên địa bàn tỉnh. Nên khẳ năng áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất trên địa bàn tỉnh là thuận lợi và rất khả thi. Vì đây không chỉ là mong muốn sát thực của người dân mà còn là cả chủ trương lớn của tỉnh. (2) Kết quả nghiên cứu là mô hình sản xuất, là những quy trình kỹ thuật thâm canh Điều được số hóa, mô phỏng cả về thông tin thuộc tính cũng như thông tin không gian (bản đồ trên nền ảnh vệ tinh) trên phạm vi toàn tỉnh, là phần mềm ứng dụng chuyên môn sâu thuộc lĩnh vực nông nghiệp. Nên khả năng áp dụng kết quả nghiên cứu vào các chương trình chuyển đổi số, phát triển ứng dụng công nghệ thông tin ở địa phương và giảng dạy tại các trường đại học nông lâm nghiệp là hoàn toàn khả thi.
- Với khả năng áp dụng như trên thì kết quả nghiên cứu có địa chỉ áp dụng rất rộng rãi, trong đó có: (1) Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn áp dụng những quy trình kỹ thuật vào thâm canh cây Điều để đạt năng suất 2,5 tấn/ha; lấy mô hình năng suất cao để trình diễn, chọn lọc và lai tạo giống Điều mới; xây dựng cơ sở dữ liệu ngành Điều, điều chỉnh quy hoạch ngành Điều. (2) Hội Nông dân tỉnh, Liên minh Hợp tác xã áp dụng để giới thiệu những mô hình sản xuất và những quy trình kỹ thuật thâm canh năng suất cao đến những tổ chức, cá nhân trồng Điều. (3) Hiệp hội Điều áp dụng để bảo vệ quyền lợi cho người trồng Điều, tìm kiếm thị trường, khuyến khích đăng ký sử dụng chỉ dẫn địa lý. (4) Sở Khoa học và Công nghệ áp dụng để tích hợp với hệ thống cơ sở dữ liệu chỉ dẫn địa lý, thông tin khoa học, sở hữu trí tuệ, truy xuất nguồn ngốc. (5) UBND các huyện, thị xã áp dụng để phối hợp với các sở, ngành quản lý, hướng dẫn trồng Điều đạt năng suất, hiệu quả cao. (6) Sở Tài nguyên và Môi trường áp dụng để lập quy hoạch sử dụng đất. (7) Trung tâm điều hành IOC của tỉnh áp dụng để xây dựng hệ thống dữ liệu GIS và dữ liệu phân tích thống kê. (8) Các cơ sở đào tạo về nông lâm nghiệp khai thác kết quả nghiên cứu này để phục vụ cho việc giảng dạy nông lâm nghiệp.
Với kết quả và địa chỉ áp dụng nêu trên thì dự kiến kết của của nghiên cứu sẽ mang lại những hiệu quả, như: (1) Các sở, ngành, địa phương trên địa bàn tỉnh tiết kiệm được nhiều kinh phí và thời gian để hướng tới mục tiêu đạt năng suất bình quân 2,5 tấn/ha. Vì đã xây dựng được những quy trình thâm canh Điều năng suất cao xuất phát từ những mô hình sản xuất trong thực tế. (2) Địa phương sẽ giảm thiểu được nhiều chi phí điều tra ngoại nghiệp, chọn lọc và khảo nghiệm giống Điều mới. Vì đã chọn lọc được những mô hình sản xuất Điều năng suất cao làm cơ sở để chọn lọc cây trội và phát triển bộ giống. (3) Giảm thiểu được kinh phí và thời gian xây dựng các mô hình trình diễn. Vì dữ liệu về các mô hình sản xuất Điều là từ thực tiễn, thông tin về mô hình là phong phú; nên đây cũng là những mô hình trình diễn xuất phát từ thực tiễn, có tính thuyết phục cao. (4) Sẽ là tư liệu quý, không những giảm được chi phí mà quan trọng hơn là góp phần xây dựng thành công dữ liệu GIS trên hệ thống IOC của tỉnh. Vì dữ liệu được số hóa với thông tin phong phú về nội dung, đa dạng về loại hình và có sự kết nối với nhau (gồm: Bản đồ số, ảnh vệ tinh, hình ảnh, video, bảng số liệu, văn bản ...). (5) Có thể dễ dàng chọn lọc, áp dụng và sáng tạo cho mình những mô hình Điều năng suất cao, bền vững, nên mang lại hiệu quả kinh tế rất lớn. Vì phần mềm thâm canh Điều năng suất cao ở Bình Phước (cả dạng online và offline) được xây dựng có khả năng trình diễn mô hình trực tiếp trên nền bản đồ vệ tinh với lượng thông tin phong phú. (6) Kết quả chọn lọc các mô hình trình diễn trực tiếp sẽ là thông tin quý giúp cho các cơ quan quản lý, chủ sử dụng đất lập quy hoạch sử dụng đất hợp lý hơn. (7)  Khi những mô hình Điều năng suất cao ngày càng được nhân rộng, phù hợp với thực tế của địa phương thì độ che phủ của cây Điều cũng tăng lên, qua đó sẽ tạo cho địa phương những giá trị môi trường rất lớn. (8) Sản phẩm của nghiên cứu là cơ sở dữ liệu lớn đã được số hóa và phần mềm chuyên dụng có khả năng tự động hóa ở mức thông minh. Nên nghiên cứu không những góp xây dựng xã hội số mà còn góp phần tham dự Hội thi sáng tạo kỹ thuật của tỉnh.
Với mục tiêu, nội dung, dự kiến về kết quả và hiệu quả mang lại như trên, hy vọng Nghiên cứu xây dựng quy trình kỹ thuật thâm canh Điều năng suất cao sẽ góp phần thực hiện thành công mục tiêu tăng năng suất Điều ở Bình Phước đạt mức 2,5 tấn/ha.
 
TÀI LIỆU THAM KHẢO
 
1. Tỉnh ủy Bình Phước (2021). Nghị quyết số 04-NQ/TU ngày 18/5/2021 về chuyển đổi số đến năm 2025 trên địa bàn tỉnh Bình Phước.
2. Ban Chủ nhiệm 76 (2021). Kế hoạch số 01-KH/BCN76 ngày 22/01/2021.
3. UBND tỉnh Bình Phước (2021). Chương tình số 41/CTr-UBND ngày 9/2/2021.
4. Tỉnh ủy Bình Phước (2022). Chương trình hành động số 17 – CTr/TU ngày 30/9/2021
5. UBND tỉnh (2021). Kế hoạch số 34/KH-UBND ngày 01/02/2021.
6. Trần Quốc Hoàn (2021). Nghiên cứu chuyển đổi số mô hình sản xuất Điều ở Bình Phước.

Tin liên quan

Trưởng Ban biên tập: Giám đốc Sở KH&CN

Ghi rõ nguồn Sở KH&CN Bình Phước khi phát hành lại thông tin từ Website này

Địa chỉ: 678 Quốc lộ 14, phường Tân Phú, thành phố Ðồng Xoài, Bình Phước

Điện thoại: 02713.879.112- Fax: 02713.879.113

Email: tsokhcn@binhphuoc.gov.vn