Hướng nghiệp - Phân luồng học sinh sau Trung học cơ sở: Chìa khóa nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tỉnh Bình Phước

09:44,05-01-2023 | Tác giả: TS. Nguyễn Thanh Phú
Xem với cỡ chữ | Từ viết tắt

Giáo dục hướng nghiệp trong trường phổ thông có mục đích chung là hình thành khả năng tự chủ trong việc lựa chọn nghề của học sinh trên cơ sở của sự phù hợp giữa năng lực, hứng thú sở thích cá nhân với nhu cầu sử dụng lao động trong các hoạt động đa dạng của đời sống xã hội. Thực hiện được mục đích này, công tác giáo dục hướng nghiệp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả lao động xã hội và làm tốt công tác phân luồng học sinh phổ thông đi học giáo dục nghề nghiệp.

Công tác hướng nghiệp là một hệ thống những biện pháp tâm lý-giáo dục nhằm đánh giá toàn bộ năng lực thể chất và trí tuệ của thanh thiếu niên, đối chiếu với các năng lực đó với những yêu cầu do nghề nghiệp đặt ra đối với người lao động, có tính đến nhu cầu nhân lực của địa phương và xã hội, trên cơ sở đó người làm công tác hướng nghiệp sẽ có những tư vấn, lời khuyên về chọn nghề, chọn ngành có căn cứ khoa học, loại bỏ những trường hợp may rủi, thiếu chín chắn giúp định hướng học sinh chọn đúng nghề nghiệp theo năng lực của bản thân.
Công tác giáo dục hướng nghiệp, định hướng phân luồng học sinh phổ thông sau THCS  có vai trò quan trọng, là một hoạt động không thể thiếu được ở các trường phổ thông nhằm giúp học sinh nâng cao sự hiểu biết về nghề nghiệp và chính bản thân học sinh để có thể định hướng đúng đắn và đưa ra quyết định chọn ngành, chọn nghề nghiệp phù hợp. Trong những năm qua, công tác giáo dục hướng nghiệp, phân luồng học sinh sau THCS  trong nhà trường phổ thông đã được sự quan tâm, chỉ đạo thường xuyên của các cấp quản lý giáo dục; bước đầu đã có sự phối hợp giữa nhà trường, doanh nghiệp, chuyên gia trong tư vấn hướng nghiệp cho học sinh góp phần tạo sự chuyển biến trong nhận thức của người học, gia đình và xã hội đối với việc chọn nghề, chọn ngành, huy động ngày càng nhiều số lượng học sinh sau phổ thông tham gia thị trường lao động.
1. Hướng nghiệp- Phân luồng cho học sinh phổ thông sau THCS
Theo Từ điển Tiếng Việt, hướng nghiệp là hệ thống các biện pháp giúp cho con người lựa chọn và xác định nghề nghiệp của bản thân trong cuộc sống tương lai trên cơ sở kết hợp nguyện vọng, sở trường của cá nhân với nhu cầu xã hội. Hướng nghiệp có nhiệm vụ: Nghiên cứu đặc điểm tâm sinh lí của thanh niên học sinh; Làm cho thanh niên hiểu nội dung lao động của một số nghề, giúp họ chọn nghề.
Hướng nghiệp là những hoạt động nhằm hỗ trợ các cá nhân lựa chọn và phát triển nghề nghiệp phù hợp với khả năng của bản thân. Điều này cũng đồng nghĩa với việc nhu cầu nhân lực ở các ngành nghề, lĩnh vực sẽ được đáp ứng đủ, không còn xảy ra tình trạng “thừa thầy, thiếu thợ”. Tuy nhiên, trước đây mọi thường hiểu rằng hướng nghiệp là lựa chọn nghề nghiệp và ngành học mà bản thân mình yêu thích. Nhưng thực chất, hướng nghiệp được hiểu một cách chính xác là sự kết hợp của nhiều lĩnh vực như đánh giá, quản lý và phát triển nghề nghiệp. Hướng nghiệp là quá trình được diễn ra liên tục, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Và lựa chọn nghề nghiệp chính là giai đoạn đầu, sau đó đến quá trình trau dồi kiến thức chuyên môn và tìm được nơi lao động phù hợp.
Phân luồng cho học sinh phổ thông sau THCS
Là biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục trên cơ sở thực hiện hướng nghiệp trong giáo dục, tạo điều kiện để học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở, trung học phổ thông tiếp tục học ở cấp học, trình độ cao hơn hoặc theo học giáo dục nghề nghiệp hoặc tham gia lao động phù hợp với năng lực, điều kiện cụ thể của cá nhân và nhu cầu xã hội, góp phần điều tiết cơ cấu ngành nghề của lực lượng lao động phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước.”
Phân luồng học sinh trong giáo dục đặc biệt học sinh sau trung học cơ sở nhằm định hướng cho học sinh lựa chọn hướng đi sao cho:
+ Phù hợp với năng lực, sở trường, nguyện vọng, hoàn cảnh và đặc điểm tâm sinh lý của của bản thân học sinh, tạo cơ hội cho họ tiếp tục học tập có hiệu quả;
+ Phù hợp với yêu cầu nhân lực của xã hội, của nền kinh tế; góp phần điều chỉnh cơ cấu trình độ và ngành nghề đào tạo nhân lực, đáp ứng nhu cầu chuyển dịch cơ cấu nhân lực, phù hợp với chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong bối cảnh hội nhập quốc tế là một nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới giáo dục qua mọi thời kỳ;
+ Tạo điều kiện cho người học dễ dàng chuyển đổi giữa các chương trình giáo dục, học thường xuyên, học suốt đời, góp phần từng bước xây dựng xã hội học tập.
Về bản chất : Phân luồng học sinh là sự phân hóa theo nhóm lớn đối với học sinh sau Trung học cơ sở. Đó là những nhóm học sinh có cùng định hướng, cùng nguyện vọng sau Trung học cơ sở.
Về mục tiêu: Phân luồng học sinh sau Trung học cơ sở nhằm phát huy năng lực của người học tốt nhất theo khả năng, hoàn cảnh, điều kiện mà họ có được.
 Về ý nghĩa: Phân luồng học sinh sau Trung học cơ sở là biện pháp thực hiện hợp lý hóa ba xu hướng phân hóa của học sinh sau trung học cơ sở trên cơ sở năng lực học tập, nguyện vọng của học sinh và nhu cầu xã hội.
Quyết định số 1981/QĐ-TTg ngày 18/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Khung cơ cấu Hệ thống giáo dục quốc dân đã xác định học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở có thể học tiếp theo một trong 4 luồng sau: Trung học phổ thông; Sơ cấp Giáo dục nghề nghiệp; Trung cấp Giáo dục nghề nghiệp; Trung học phổ thông bổ túc văn hóa theo hệ giáo dục thường xuyên.
2. Thực trạng phân luồng học sinh sau trung học cơ sở ở Bình Phước hiện nay.
 Nhìn chung, việc phân luồng học sinh sau trung học cơ sở trong ngành giáo dục tuy có chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn nhiều hạn chế như: Phát triển giáo dục đào tạo không cân đối giữa các luồng, hiệu quả xã hội  phân luồng chưa cao, các  luồng phụ chưa thông thoáng. Nguyên nhân cơ bản là: nhận thức xã hội về phân luồng chưa đúng hướng, nhất là tâm lý của phụ huynh và học sinh. Công tác hướng nghiệp trong trường phổ thông còn những yếu kém kéo dài, bế tắc. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên chưa đủ mạnh để có sức thu hút và thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ phân luồng học sinh sau trung học cơ sở.
Biểu hiện tập trung nhất về công tác phân luồng học sinh sau trung học cơ sở ở là các tỷ lệ,  số lượng học sinh theo học các luồng như bảng dưới đây.
KHẢO SÁT PHÂN LUỒNG HỌC SINH THCS 3 NĂM TỈNH BÌNH PHƯỚC

 (Số liệu cung cấp lấy trên cơ sở dữ liệu của ngành giáo dục. Dấu “-” không có số liệu
Nhận xét:
Tỉ lệ bình quân học sinh sau trung học cơ sở ở vào học trung học phổ thông là 77,3%, tỷ lệ tốt nghiệp Trung học phổ thông bình quân là 96,8%, tỷ lệ học sinh trúng tuyển vào Đại học, Cao đẳng bình quân hàng năm là 74%.  Như vậy, tỉ lệ thực tế học sinh sau trung học cơ sở tốt nghiệp được vào trung học phổ thông sau 3 năm học là 77,3%?  tỷ lệ học sinh sau trung học cơ sở, sau 3 năm học trung học phổ thông và trúng tuyển vào Đại học, Cao đẳng là 74%? . Nhìn vào các tỉ lệ trên thấy rằng mong muốn của phụ huynh và học sinh sau trung học cơ sở với tỷ lệ 77,3% học sinh được học lên Đại học, Cao đẳng là 74% là phi thực tế.
  Nhìn chung, việc phân luồng học sinh sau trung học cơ sở đã phát triển đúng hướng có những dấu hiệu tích cực song chưa bền vững (vì vẫn còn ẩn chứa nhiều yếu tố dao động, những dấu hiệu có tính hình thức như tỉ lệ các luồng khác Trung học phổ thông có tăng lên nhưng tỉ trọng giữa các luồng cũng còn quá chênh lệch, tỷ lệ học sinh bỏ học sau trung học cơ sở còn quá lớn).
3. Một số đề xuất- giải pháp phân luồng học sinh sau trung học cơ sở
- Cần xác định tỷ lệ hợp lý cho định hướng phân luồng học sinh sau trung học cơ sở ở Tỉnh Bình Phước. Về lý thuyết, hiện nay chỉ nên có khoảng 65% học sinh sau trung học cơ sở vào trung học phổ thông là hiệu quả. Về mặt trí lực, không phải học sinh sau trung học cơ sở nào cũng học theo hướng vào Đại học, Cao đẳng  ngay được. Vậy nên chăng đến năm 2025 tỷ lệ phân luồng học sinh nên theo định hướng;  luồng Trung học phổ thông 65% ,luồng  giáo dục nghề nghiệp 25%, luồng  giáo dục thường xuyên 8%, luồng  lao động sản xuất 2%.
- Các nhóm giải pháp quan trọng để thực hiện phân luồng học sinh sau trung học cơ sở thì nhóm giải pháp tuyên truyền nâng cao nhận thức, nhóm giải pháp đầu tư;  nhóm giải pháp chính sách và xã hội; nhóm giải pháp quản lý nhà nước,  chúng ta nên chọn lựa các biện pháp ( trong các nhóm giải pháp trên - nhất là giải pháp đầu tư) phù hợp với mỗi địa phương và thực hiện triệt để theo hướng phân luồng tích cực, lành mạnh, đúng hướng và ổn định. Đó sẽ là đáp số, là lời giải của bài toán phân luồng học sinh sau trung học cơ sở đang đặt ra.
Tóm lại, việc phân luồng học sinh sau trung học cơ sở được thực hiện với những biện pháp tích cực, mục tiêu lành mạnh, tỉ lệ, số lượng ổn định, phát triển đúng hướng là biện pháp quan trọng nâng cao hiệu quả xã hội của công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh sau trung học cơ sở trong tình hình hiện nay.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.LUẬT GIÁO DỤC số 43/2019/QH14 ngày 14 tháng 6 năm 2019 ( Luật Giáo dục năm 2019).
2. Nghị định số 84/2020/NĐ-CP ngày 17 tháng 7 năm 2020 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Giáo dục.
3.LUẬT GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP số 74/2014/QH13 ngày 27/11/2014
4.TT46BLÐTBXH -Quy định Điều lệ trường cao đẳng.
 

Tin liên quan

Trưởng Ban biên tập: TS. Trần Quốc Hoàn - Phó Giám đốc Sở KHCN

Ghi rõ nguồn Sở KH&CN Bình Phước khi phát hành lại thông tin từ Website này

Địa chỉ: 678 Quốc lộ 14, phường Tân Phú, thành phố Ðồng Xoài, Bình Phước

Điện thoại: 02713.879.112- Fax: 02713.879.113

Email: tsokhcn@binhphuoc.gov.vn